Osmanlı Tarihi

Onların “hasta adam” yakıştırmalarını en önce benimseyen bizim ortaokul tarihçilerimizdi

Harp Mecmuası, olarak her hafta düzenli olarak tarih üzerine soru-cevap yapacağız. Bu haftanın ilk konuğu Prof. Dr. İlber Ortaylı. Taha Akyol‘un “Tarihin Gölgesinde” kitabından aldığımız bir soruyu aşağıda okuyucularımıza iletiyoruz.

Taha Akyol: 16. yüzyıl, Osmanlı’nın muhteşem yüzyılı olarak adlandırılıyor. Besbelli ki Avrupa kralları Kanuni’nin rejimine özeniyor. O dönemde onların topraklarında kan gövdeyi götürdüğü halde, Osmanlı’da harp yok. Peki, bir cihan imparatorluğu ve 16.yüzyılda dünyaya hâkim olan Osmanlı, 19. yüzyılda neden “hasta adam” durumuna düşünüyor?

İlber Ortalı: Aslında, “Osmanlı hasta adamdır” diye bir şey yok. Bunlar sembolik ifadelerdir. Bunu söyleyen de kendisine hayrı olmayan I. Nikola’dır. I. Nikola Rusyası’nın portresine bakarsak, ülkenin o döneminin ne kadar kötü olduğunu görürüz. Nikola’da elli sene sonra, her Rus ailesine bir değil, çeyrek at düşüyordu. 19. yüzyılda o bereketli topraklarda kıtlık oldu ve insanlar açlıktan öldü. Daha önemlisi merkezi Rusya bu durumdayken, Ukrayna’nın daha müreffeh olmasıydı.  Tüm bu durumlar Osmanlı İmparatorluğu için geçerli değildi. Demek ki hangi cemiyetin ne kadar hasta olduğu tartışmalıdır. Onların “hasta adam” yakıştırmalarını en önce benimseyen bizim ortaokul tarihçilerimiz oldu. O kadar yavan, bayat ve kakavan bir anlayış ki bu.

Osmanlı’nın neresi hasta? Osmanlı, teşkilatını modernleştiriyor, hukuk sistemini romenize etmeye başlıyor, maliyesini kurumsallaştırıyor, ordusunu yenileyip kurmaylık sistemini getiriyor, ona yönelik mali tedbirler almaya başlıyor. 20. yüzyılın başında ise çok ciddi ve teşkilatlı maliye sistemi uygulanıyor. Sonra Galatasaray Lisesi gibi okullar kuruluyor. Yani prensip şudur: Frenkleşeceksek biz Frenkleşelim. Çoğu ülkenin maarifi bunu yapamaz. Bu bakımdan, bu toplum nasıl modernleşiyor, dünyaya nasıl uyum sağlıyor, nasıl değişiyor bakmak lazım. Osmanlı Devleti, 19. yüzyılın devleleri arasında hukuken büyük devlet sayılıyordu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir